https://102xeber.com/ ru Siyasət - 102xeber.com DataLife Engine https://102xeber.com/siyaset/7398-emin-huseynov-zrif-xanm-liyeva-rfli-v-mnal-omur-yolu.html https://102xeber.com/siyaset/7398-emin-huseynov-zrif-xanm-liyeva-rfli-v-mnal-omur-yolu.html
]]>

Dünya şöhrətli oftalmoloq, akademik Zərifə xanım Əliyevanın Tanrının taleyinə yazdığı ömür payı, tərcümeyi-halı çox sadə, başqalarından fərqlənməsə də, neçə-neçə insanın dünyaya nurlu baxışında yaşayan əməllərinin dəyəri ölçüyəgəlməz dərəcədə qiymətlidir. Zərifə xanımın  keçdiyi şərəfli, mənalı ömür yolu hər bir azərbaycanlı, o cümlədən Azərbaycan qadını  üçün mənəviyyat və kamillik məktəbidir. Zərifə xanım Əliyeva özünün gözəl insani keyfiyyətləri ilə əsl Azərbaycan qadınının ideal obrazını yaradıb. Onun ömür yolu parlaq səhifələrlə zəngindir. Azərbaycan tibb elmində silinməz iz qoymuş akademik Zərifə xanım Əliyevanı xatırlayanda həm də göz önündə mənəvi kamilliyin uca zirvəsinə yüksəlmiş görkəmli elm fədaisinin nurlu çöhrəsi canlanır. Onun simasında nəcib Azərbaycan qadını, vəfalı ömür-gün yoldaşı, fədakar ana obrazı görürük. Yüksək intellekt və mədəniyyət, dərin bilik, insanpərvərlik, Vətənə məhəbbət və xeyirxahlıq kimi keyfiyyətlər Zərifə xanımın portretini tamamlayan əsas cizgilərdir. Görkəmli oftalmoloqun tibbi etika və deontologiyaya dair baxışları onun “Həkimin əxlaqi tərbiyəsi, deontologiya, tibbi etika və əxlaq məsələləri” əsərində ətraflı əks olunub. Bu əsərdə həkim və xəstənin qarşılıqlı münasibətlərinin həssas məqamları, müalicə həkiminin diaqnostika və müalicə prosesində aparıcı rolu, tibb işçilərinin yalnız təhsilinin deyil, həm də tərbiyəsinin vacibliyi ön planda verilib. Zərifə xanımın birbaşa rəhbərliyi altında gənc elmi işçilərin və həkim-oftalmoloqların böyük bir nəsli yetişmiş, o, özündən sonra dəyərli məktəb qoymuşdur.
Dünya oftalmologiya elminin tanınmış simalarının Zərifə xanım Əliyeva haqqında bəzi fikirlərini xatırlatmaq yerinə düşər. Akademik A.Nesterov deyirdi: “Zərifə Əliyeva böyük professional idi. Mən onu öz sahəsinin məşhur alimi hesab edirəm”. Moskva Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunun direktoru K.Trutneva Zərifə xanımın elmi-tədqiqatlarının səciyyəvi xüsusiyyətlərini yüksək dəyərləndirərək yazırdı: “Bu cür tədqiqatlar həcminə və vacibliyinə görə seçilsə də, çox zəhmət tələb etsə də, sosial-iqtisadi baxımdan əvəzsizdir. Bu nadir tədqiqatlar nəticəsində zərərli istehsal sahələrində çalışanların iş şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün metodiki tövsiyələr işlənib hazırlanmış, istehsalata tətbiq edilmişdir. Zərifə xanımın apardığı tədqiqatların əsas mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir”. Tibb elmləri doktoru, professor Z.Skripniçenko alimin elmi fəaliyyətinə belə qiymət verirdi: “Zərifə xanımın elmi maraq dairəsi çox geniş idi. O, bir ümumi dəftərə yeni kitab üçün nəzərdə tutduğumuz fikirləri qeyd etmişdi. Bunlar əsasən toksik kataraktalara və toksik qlaukomalara həsr olunmuş elmi işlərdən, tələbələr və oftalmoloq həkimlər üçün nəzərdə tutulan məruzələrdən ibarət idi. Təbabətdə öz dəstxəti olan novator alim 150-dən çox elmi əsərin, 10 monoqrafiyanın, 12 səmərələşdirici təklifin və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. Azərbaycan oftalmologiya elmini dünyada tanıdan Zərifə Əliyevanın açdığı yol ildən-ilə genişlənir, zəngin irsi, pedaqoji fəaliyyəti dönə-dönə araşdırılır, öyrənilir və neçə-neçə tədqiqat əsərinin mövzusuna çevrilir. Bu gün də Zərifə xanım Əliyeva haqqında söhbət düşəndə gözümüz önündə işıqlı bir obraz – əsl Azərbaycan qadınının obrazı canlanır. Azərbaycan xalqı, o cümlədən, respublikanın elmi ictimaiyyəti görkəmli alimin tibb elminə verdiyi töhfələri unutmur, hər il onun həyat və yaradıcılığının tədqiqinə həsr olunan yeni-yeni əsərlər yaradılır. Oftalmologiya elminə verdiyi töhfələri bu gün də aktuallığını saxlayan, biliyi ilə yanaşı, insanpərvərliyi ilə də seçilən Zərifə xanımın həyatı və yaradıcılığı hər zaman dərin hörmətlə yad olunur.
Zərifə xanımın oftalmoloq-alim kimi diqqət yetirdiyi aktual problemlər sırasında diaqnostika, qlaukomanın və görmə orqanının iltihabının müalicəsi xüsusi yer tuturdu. O, oftalmologiyanın elmi cəhətdən az araşdırılmış sahəsi - görmə orqanının peşə patologiyasını dərindən tədqiq edib. Bu problemin aktuallığı yalnız kimya və elektronika sənayesinin geniş inkişafı ilə deyil, həm də bir çox yeni kimyəvi birləşmələrin görmə orqanına təsirinin tədqiqi ilə əlaqədar idi. Zərifə xanım bu sahənin ilk tədqiqatçısı olub. O, dünyada ilk dəfə olaraq görmə orqanının peşə patologiyasını araşdıran elmi-tədqiqat laboratoriyası yaradıb və elm aləmində yeni bir istiqamətin - peşə oftalmologiyasının əsasını qoyub. Bu sahəyə dair araşdırmalarının ilkin nəticələrini ümumiləşdirərək “Azərbaycanın kimya sənayesi işçilərində görmə orqanının vəziyyəti” mövzusunda doktorluq dissertasiyası yazıb. 1977-ci ildə ona tibb elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verilib. Gərgin və məhsuldar elmi fəaliyyətinə görə 1980-ci ildə “Əməkdar elm xadimi” fəxri adına layiq görülüb.
Ana kimi övladlarını Vətənə məhəbbət ruhunda böyütmüş, Azərbaycan xalqını dünyada tanıdan, adı məşhur liderlərlə qoşa çəkilən Prezident İlham Əliyev kimi lideri xalqımıza bəxş edən Zərifə xanım ən səmimi sözlərə, hörmətə layiq Azərbaycan qadını kimi ölkəmizdən kənarlarda belə ad–san qazanıb. Məsul vəzifələrdə çalışan Ulu Öndər Heydər Əliyevə layiq həyat yoldaşı olmaq, onunla çiyin-çiyinə addımlamaq üçün ən azı onun yüksəldiyi zirvənin yarısını qət etmək bacarığına malik olmaq lazım idi. Zərifə xanım davranışı, səmimiyyəti, qayğıkeşliyi ilə bu zirvəni də fəth etdi. Zərifə xanım dəyanəti ilə Şərq qadınlarına məxsus keyfiyyətləri şəxsində birləşdirən ömür-gün yoldaşı olduğunu sədaqətilə bildirib. Bu cür qiymətləndirmə bir ana, həyat yoldaşı kimi Zərifə xanıma verilən dəyərdir.

]]> admin Tue, 14 Apr 2026 22:00:14 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7397-rafiq-mullim-zrif-liyeva-yaddalarda-bdi-iz-qoymu-fdakar-alim.html https://102xeber.com/siyaset/7397-rafiq-mullim-zrif-liyeva-yaddalarda-bdi-iz-qoymu-fdakar-alim.html
]]>

Aprelin 15-i Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyevanın anım günüdür. Zərifə xanım zəngin elmi irsi, fədakar həkim fəaliyyəti və insani keyfiyyətləri ilə yaddaşlarda əbədi iz qoymuşdur.
Zərifə Əziz qızı Əliyeva 1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində dünyaya göz açmışdır. Gənc yaşlarından elmə böyük maraq göstərən Zərifə xanım 1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş, 1947-ci ildə ali təhsilini əla qiymətlərlə başa vurmuşdur.
Zərifə Əliyeva 1949-cu ildən etibarən Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda fəaliyyətə başlamış, qısa müddətdə özünü bacarıqlı tədqiqatçı və peşəkar həkim kimi təsdiq etmişdir. Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri göz xəstəliklərinin, xüsusilə traxoma və qlaukomanın öyrənilməsi olmuşdur. Belə ki, XX əsrin ortalarında geniş yayılmış və ciddi fəsadlara səbəb olan traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizədə Zərifə xanımın rolu xüsusi qeyd edilməlidir. O, yalnız elmi araşdırmalar aparmaqla kifayətlənməmiş, bölgələrə səfərlər edərək xəstəliyin profilaktikası və müalicəsi istiqamətində praktiki tədbirlər həyata keçirmişdir. Görkəmli alimin tətbiq etdiyi müalicə metodları qısa müddətdə geniş yayılmış və bu xəstəliyin aradan qaldırılmasına mühüm töhfə vermişdir.
Zərifə Əliyeva 1960–1970-ci illərdə oftalmologiya sahəsində mühüm elmi nailiyyətlər əldə etmiş, 1977-ci ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. Sonralar professor kimi fəaliyyət göstərən alim həm də yüzlərlə gənc həkimin yetişməsində mühüm rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi ilə yeni nəsil oftalmoloqlar formalaşmış, bu sahənin inkişafına davamlı töhfələr verilmişdir.
Alimin elmi irsi olduqca zəngindir, 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın müəllifi olmuş, oftalmologiyanın müxtəlif istiqamətlərinə dair fundamental tədqiqatlar aparmışdır. “Terapevtik oftalmologiya” kimi əsərləri bu gün də mütəxəssislər üçün dəyərli mənbədir.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq səviyyədə də yüksək dəyərləndirilmişdir. O, 1981-ci ildə oftalmologiya sahəsindəki xidmətlərinə görə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının akademik M.İ.Averbax adına mükafatına layiq görülmüş ilk azərbaycanlı qadın alim olmuşdur. Bu amil onun elmi nüfuzunun və peşəkarlığının bariz göstəricisidir.
Zərifə Əliyeva yalnız alim və həkim kimi deyil, həm də yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik ziyalı kimi tanınırdı. O, kimsəsiz uşaqlara göstərdiyi qayğı, bölgələrdə apardığı maarifləndirmə işi və insanların sağlamlığı naminə fədakar fəaliyyəti ilə seçilirdi. Onun “Yüksək etimad” kitabı həkim peşəsinin mənəvi tərəflərini ön plana çəkərək, bu sahədə çalışanlar üçün dəyərli bir bələdçi rolunu oynayır. Zərifə xanımın həkimlik sənəti ilə bağlı bir fikri də diqqəti cəlb edir: “Həkim insanın ən doğma adamıdır. O, insanlardan özünü ayırmamalı, özünü sevən, laqeyd insan olmamalıdır”.
1983-cü ildə Zərifə Əliyevanın Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilməsi onun elmi fəaliyyətinə verilən yüksək qiymət idi. Bu hadisə həm də milli tibb elminin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir. Alimin adı bu gün də səhiyyə sahəsində böyük ehtiramla çəkilir. Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi bu dəyərli şəxsiyyətin zəngin irsini yaşadan və inkişaf etdirən ən mühüm tibb müəssisələrindən biridir.
Zərifə Əliyeva həm də nümunəvi ana və həyat yoldaşı kimi yadda qalmışdır. Ailəsinə, övladlarına göstərdiyi diqqət və qayğı onun şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsi idi. Ulu Öndər Heydər Əliyev həyat yoldaşı Zərifə xanım haqqında qeyd etmişdir: “Azərbaycan xanımının mənəvi dəyərlərini özündə təcəssüm etdirən Zərifə xanım bir qadın, bir həyat yoldaşı, bir ana, bir həkim, bir alim, bir ictimai xadim olaraq elə sağlığında əfsanəviləşməyi bacarıb və daşıdığı bu titulları mərhəmət, şəfqət, humanizm kimi ali hisslərlə bütövləşdirərək əsl insanlıq zirvəsinə yüksəlib”.
Zərifə Əliyeva 1985-ci il aprelin 15-də Moskva şəhərində dünyasını dəyişmişdir. Onun vəfatı təkcə tibb ictimaiyyəti deyil, bütün xalq üçün böyük itki olmuşdur. Lakin Zərifə xanımın qoyub getdiyi zəngin elmi irs, yetişdirdiyi kadrlar və insanlara bəxş etdiyi ümid bu gün də təqdir edilir.
Ölkəmizdə tibb elminin inkişafına mühüm töhfələr vermiş görkəmli oftalmoloq alim Zərifə Əliyevanın anadan olmasının 100 illiyinin qeyd edilməsi məqsədilə dövlətimizin başçısının müvafiq Sərəncamına əsasən, 2023-cü ildə Səhiyyə Nazirliyi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən silsilə tədbirlər təşkil olunmuşdur.
Görkəmli oftalmoloq-alim Zərifə Əliyevanın xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir. Onun həyat yolu nümunədir. Elmə sədaqət, insanlara sevgi və yüksək mənəvi dəyərlər Zərifə xanımın həyat fəlsəfəsinin əsasını təşkil edirdi və bu dəyərlər gələcək nəsillər üçün də örnək olaraq qalır.

]]> admin Tue, 14 Apr 2026 21:56:04 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7396-elnur-huseynov-zrif-liyeva-azrbaycan-tibb-elminin-parlaq-simasdr.html https://102xeber.com/siyaset/7396-elnur-huseynov-zrif-liyeva-azrbaycan-tibb-elminin-parlaq-simasdr.html
]]>

Görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə Əliyevanın xatirəsi ölkəmizdə dərin ehtiramla yad olunur. Onun zəngin və çoxşaxəli həyat yoluna nəzər salarkən, tibb elminə bəxş etdiyi mühüm töhfələrlə yanaşı, insanlara olan səmimi münasibəti, yüksək ziyalılığı və fədakar fəaliyyəti də ön plana çıxır. Zərifə xanımın həyatı həm də cəmiyyətə sədaqətlə xidmətin, mənəvi kamilliyin və örnək insanlıq keyfiyyətlərinin dolğun ifadəsidir.
1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində anadan olan Zərifə Əliyeva erkən yaşlarından elmə və təhsilə böyük maraq göstərmişdir. 1942-ci ildə orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olan Zərifə xanım 1947-ci ildə ali təhsilini əla nəticələrlə başa vurmuşdur. Bu dövr onun dünyagörüşünün formalaşmasında, tibbi biliklərinin dərinləşməsində və gələcək elmi fəaliyyətinin istiqamətinin müəyyənləşməsində həlledici rol oynamışdır.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti oftalmologiya sahəsi olmuşdur. 1949-cu ildən Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda fəaliyyətə başlayan alim qısa müddətdə özünü peşəkar mütəxəssis kimi təsdiqləmiş, mühüm elmi nəticələr əldə etmişdir. Zərifə xanımın tədqiqatları xüsusilə traxoma və qlaukoma kimi geniş yayılmış göz xəstəliklərinin öyrənilməsi, diaqnostikası və müalicəsinə həsr olunmuşdur. Həmin dövrdə geniş yayılmış traxoma xəstəliyinə qarşı apardığı məqsədyönlü mübarizə onun adını tibb tarixində mühüm mövqeyə yüksəltmişdir.
Zərifə xanım yalnız elmi araşdırmalarla kifayətlənməyərək, praktik fəaliyyətə də böyük önəm verirdi. O, bölgələrə səfərlər edir, xəstəlik ocaqlarında birbaşa müalicə və profilaktik tədbirlər həyata keçirir, yerli həkimlər üçün maarifləndirici çıxışlar edirdi. Onun tətbiq etdiyi müalicə üsulları qısa müddətdə geniş yayılaraq traxoma xəstəliyinin aradan qaldırılmasına mühüm töhfə vermişdir. Bu fəaliyyət yalnız tibbi uğur deyil, həm də sosial baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edən xidmət kimi dəyərləndirilir.
Alimin elmi yaradıcılığı çoxşaxəli və zəngindir. O, 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın, dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifi kimi oftalmologiya elminin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir. 1977-ci ildə tibb elmləri doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülən Zərifə Əliyeva 1983-cü ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir ki, bu da onun elmi fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin göstəricisidir.
Zərifə Əliyeva yalnız alim kimi deyil, həm də pedaqoq kimi böyük nüfuz qazanmışdır. O, gənc həkimlərin yetişdirilməsinə xüsusi diqqət yetirmiş, onların peşəkar inkişafı üçün əlverişli elmi mühit yaratmışdır. Onun rəhbərliyi ilə formalaşan yeni nəsil oftalmoloqlar bu gün də görkəmli alimin elmi ənənələrini davam etdirir və bu sahənin inkişafına töhfə verirlər. Bu baxımdan, Zərifə xanımın fəaliyyəti davamlı elmi məktəbin əsasını təşkil edir.
Akademik Zərifə Əliyevanın  fəaliyyəti yalnız elm sahəsi ilə məhdudlaşmırdı. Zərifə xanım yüksək mənəvi keyfiyyətləri ilə seçilən ziyalı kimi cəmiyyətdə böyük hörmət qazanmışdır. Kimsəsiz uşaqlara göstərdiyi qayğı, bölgələrdə apardığı maarifləndirmə işi, insanların sağlamlığı naminə yorulmaz fəaliyyəti onun humanist xarakterinin bariz ifadəsi idi. Zərifə xanımın “Yüksək etimad” kitabı həkim peşəsinin etik və mənəvi tərəflərini əks etdirən dəyərli əsər kimi bu gün də aktuallığını qoruyur. Ulu Öndər Heydər Əliyev Zərifə xanım haqqında söylədiyi fikirlərdə onun çox istedadlı, çox xeyirxah, çox sadə insan olduğunu vurğulamışdır. Bu fikirlər Zərifə Əliyevanın şəxsiyyətinin çoxşaxəli və dərin mənəvi məzmununu ifadə edir.
Görkəmli alim 1985-ci il aprelin 15-də Moskva şəhərində vəfat etmişdir. Onun xatirəsi dərin ehtiramla yad olunur, adı elm və səhiyyə sahəsində böyük hörmətlə çəkilir. Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi zəngin irsin yaşadılmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamına əsasən, 2023-cü ildə Səhiyyə Nazirliyi və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının birgə təşkilatçılığı ilə akademik Zərifə Əliyevanın 100 illik yubileyi ilə əlaqədar silsilə tədbirlər keçirilmişdir.
Bu gün Zərifə Əliyevanın həyat yolu elmə sədaqətin, insanlara xidmətin və yüksək mənəvi dəyərlərin bariz nümunəsi kimi yaddaşlarda yaşayır. Onun zəngin irsi gələcək nəsillər üçün tükənməz bir təcrübə məktəbi olaraq qalır, formalaşdırdığı dəyərlər isə insanlara düzgün seçim etməyə, cəmiyyətə faydalı olmağa və peşəsinə məsuliyyətlə yanaşmağa istiqamət verir.

]]> admin Tue, 14 Apr 2026 21:54:12 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7379-cavid-mmmdov-strateji-trfdaln-inkiaf-dinamikas.html https://102xeber.com/siyaset/7379-cavid-mmmdov-strateji-trfdaln-inkiaf-dinamikas.html
]]>


Aprelin 6-da Prezident İlham Əliyevin Gürcüstana dövlət səfəri çox mühüm siyasi və strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu səfər bir daha göstərir ki, Azərbaycan xarici siyasətində sabit, etibarlı və uzunmüddətli tərəfdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. Səfər zamanı səsləndirilən bəyanatlar və keçirilən görüşlər Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinin yüksək səviyyədə olduğunu təsdiqləyir.
Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci il noyabrın 18-də yaradılıb. 1995-ci ilin fevral ayında Bakıda Gürcüstan səfirliyinin, 1996-cı ilin mart ayında isə Tbilisidə Azərbaycan səfirliyinin açılışı ikitərəfli əlaqələrin inkişafına əlavə stimul verib. Bundan başqa, 2010-cu ildə Gürcüstanın Batumi şəhərində Azərbaycanın, 2013-cü ildə isə Azərbaycanın Gəncə şəhərində Gürcüstanın baş konsulluqları açılıb.
Gürcüstana səfər çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat bir daha göstərdi ki, iki dövlət arasında münasibətlər yalnız mövcud əməkdaşlıqla məhdudlaşmır, eyni zamanda gələcəyə yönəlmiş strateji baxışa əsaslanır. Regionda davamlı sülhün təmin olunması üçün iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Gürcüstanın tranzit ölkə kimi rolu mühüm faktor kimi çıxış edir. Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq sülh prosesinin möhkəmlənməsində praktik vasitə kimi qiymətləndirilir.
Son illər Azərbaycanın artan iqtisadi imkanları, yerləşdiyi əlverişli coğrafi mövqeyindən maksimum şəkildə səmərəli faydalanmaq bacarığı, beynəlxalq aləmə inteqrasiyası onun qonşuları ilə əlaqələrinə də müsbət təsir göstərib. Azərbaycanın qonşu ölkələrlə bağlı siyasətində Gürcüstanla münasibətlər xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, Azərbaycan öz enerji resurslarının Avropa bazarlarına çatdırılmasında, eyni zamanda, Şərqdən Qərbə gedən yüklərin daşınmasında Gürcüstan mühüm tranzit rol oynayır. Azərbaycanla Gürcüstanı təkcə iqtisadi amillər deyil, həm də tarixi köklər birləşdirir. Azərbaycan-Gürcüstan dostluğunun çox qədim tarixi var və bu iki ölkə təkcə qonşu və dost deyil, həm də mühüm strateji tərəfdaşdır.
Bu gün Gürcüstanla Azərbaycanı hər şeydən əvvəl Bakı-Supsa, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, TRASEKA, Bakı-Tbilisi-Qars və Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri kimi qlobal enerji, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri birləşdirir. Qeyd olunan layihələr həmin ölkələri bir-birinə strateji cəhətdən bağlayır.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasətdə əsas amillərdən biri də qonşu ölkələrlə münsibətləri daha da inkişaf etdirməkdir. İki ölkə rəhbərlərinin qarşılıqlı səfərləri münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsinə xidmət edir. Gürcüstan Respublikasının Baş Naziri İrakli Kobixidzenin ilk rəsmi səfərini Azərbaycana etməsi də göstərir ki, qonşu dövlət Azərbaycanla münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsində maraqlıdır.
Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi bu gün Cənubi Qafqazda tamamilə yeni vəziyyət yaranmaqdadır. Cənubi Qafqazda yerləşən ölkələr bu imkanları əldən verməməlidir. Çünki bu gün sülh, təhlükəsizlik, əmin-amanlıq, sabitlik əfsuslar olsun ki, dünyanın müxtəlif yerlərində pozulur və bunun nəticəsində qanlı toqquşmalar, müharibələr, əzab-əziyyət və itkilər baş verir. Cənubi Qafqazda da vaxtilə buna oxşar mənzərə mövcud idi. Amma bu gün Cənubi Qafqaz artıq sülh, əmin-amanlıq, təhlükəsizlik, əməkdaşlıq məkanına çevrilir.
Qeyd etməliyik ki, bu gün Azərbaycan qazı 16 ölkəyə ixrac edilir. Ancaq bu ixrac yenə də Gürcüstandan başlayır və Gürcüstan burada birinci ölkədir. Həm Azərbaycan nefti, qazı Gürcüstan vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılır, həm də Xəzərin şərq sahillərindən neft resursları Azərbaycan, Gürcüstan üzərindən keçirilir. Bütün mövcud infrastruktur göz önündədir və artıq 20 ildir ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri uğurla fəaliyyət göstərir. Cənub Qaz Dəhlizi də ondan sonra icra edilmişdir və bu gün bu infrastruktur, əslində, böyük coğrafiya üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Biz sonra bu dəhlizlər üzərindən nəqliyyat dəhlizlərini də inşa etdik və bu gün nəqliyyat dəhlizlərinin genişləndirilməsi istiqamətində işlər aparılır. Orta Dəhliz Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən keçir. Bu bizim üçün əsas nəqliyyat damarıdır və bunu genişləndirmək üçün əlavə səylər də göstərilir və göstəriləcəkdir.
Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında əlaqələrin və əməkdaşlığın inkişaf dinamikası onu deməyə əsas verir ki, iki ölkə münasibətləri gələcəkdə daha da genişlənəcək və yeni sahələri əhatə edəcək.

]]> xeber Sat, 11 Apr 2026 00:53:23 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7221-srxan-smayilov-milli-qururun-tarixi-daltin-v-sarslmaz-iradnin-zfri.html https://102xeber.com/siyaset/7221-srxan-smayilov-milli-qururun-tarixi-daltin-v-sarslmaz-iradnin-zfri.html
]]>

“Cəmi 44 gün ərzində düşməni məğlubiyyətə uğratdıq, düşmən təslim oldu, kapitulyasiya aktına imza atdı və biz müharibəni dayandırdıq.” Bu fikir təkcə bir siyasi bəyanat deyil, bütöv bir xalqın taleyinə yazılmış Zəfər hökmüdür. Bu sözlər Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin Xocalı sakinləri ilə görüşü zamanı səsləndirdiyi tarixi həqiqətin ifadəsidir.
2020-ci ilin payızında başlanan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının iradəsini, dövlətimizin gücünü və Ordumuzun peşəkarlığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. 27 sentyabrdan 10 noyabra qədər davam edən 44 günlük şanlı yürüş işğala son qoydu. Düşmən illərlə qurduğu istehkamların, səngərlərin, mifə çevirməyə çalışdığı “keçilməz müdafiə xətti”nin bir neçə həftə içində darmadağın olduğunu gördü.
Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı azad edildi. Hadrut düşməndən təmizləndi. Və nəhayət, Azərbaycan mədəniyyətinin tacı olan Şuşanın azad olunması ilə müharibənin taleyi həll olundu. Şuşa əməliyyatı hərb tariximizə qızıl hərflərlə yazıldı. Bu Qələbə düşmənin müqavimət iradəsini qırdı.
10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanan üçtərəfli Bəyanat faktiki kapitulyasiya aktı idi. Ermənistan rəhbərliyi məğlubiyyətini etiraf etməyə məcbur oldu. Azərbaycan döyüş meydanında əldə etdiyi üstünlüyü siyasi sənədlə təsdiqlədi. Müharibə qalib dövlətin şərtləri ilə dayandırıldı.
Bu, təsadüfi uğur deyildi. Bu Zəfərin təməlində uzun illər aparılan məqsədyönlü dövlət siyasəti, güclü ordu quruculuğu və milli həmrəylik dayanırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu müstəqil dövlətçilik kursu məhz bu günlər üçün strateji zəmin yaratmışdı.
Əgər 44 günlük müharibə hərbi Zəfər idisə, Xocalıya qayıdış onun mənəvi zirvəsidir. 1992-ci ilin fevralında baş vermiş Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında qanlı səhifə kimi qalmışdı. Günahsız insanların amansızcasına qətlə yetirilməsi, uşaqların, qadınların, qocaların faciəsi uzun illər xalqımızın ürəyində sağalmaz yara idi.
Bu gün isə həmin Xocalıda Azərbaycan Bayrağı dalğalanır. Prezident İlham Əliyevin Xocalı sakinləri ilə görüşü zamanı söylədiyi fikirlər yalnız siyasi bəyanat deyildi – bu, ədalətin bərpa olunmasının təsdiqi idi. O görüşdə səslənən sözlərdə qürur vardı, qətiyyət vardı, həm də dərin mənəvi məsuliyyət hissi vardı.
Xocalıya qayıdan sakinlərin gözlərində həm ağrı, həm də sevinc var idi. Ağrı – yaşanan faciənin xatirəsinə görə, sevinc isə dövlətin öz vətəndaşını doğma torpağına qaytarmasına görə. Bu dönüş Azərbaycan dövlətinin gücünün, xalq–iqtidar birliyinin və tarixi ədalətin təntənəsinin göstəricisidir.
44 günə yazılan Zəfər salnaməsi artıq tarixdir. Lakin bu tarix yalnız keçmişlə bağlı deyil. Bu gün azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri aparılır. Yeni şəhərlər, kəndlər salınır, yollar çəkilir, məktəblər, xəstəxanalar tikilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur dirçəlir.
Bu dirçəlişin arxasında güclü siyasi iradə və milli birlik dayanır. Azərbaycan xalqı bir daha sübut etdi ki, torpaq sevgisi, Vətən məhəbbəti və dövlətinə sədaqət onu yenilməz edir.
Cəmi 44 gün… Lakin o 44 gün əsrlərin yükünü çiynindən atdı. Düşmən məğlub oldu, təslim oldu, kapitulyasiya aktına imza atdı. Azərbaycan isə qalib dövlət kimi müharibəni dayandırdı və indi qalib xalq kimi gələcəyini qurur.
Bu, təkcə hərbi qələbə deyil. Bu, milli qürurun, tarixi ədalətin və sarsılmaz iradənin Zəfəridir.

]]> xeber Tue, 03 Mar 2026 23:35:53 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7220-razim-rustmov-tarixi-yaddan-tntnsi.html https://102xeber.com/siyaset/7220-razim-rustmov-tarixi-yaddan-tntnsi.html
]]>

Prezident İlham Əliyevin Xocalı soyqırımı memorialının açılışında etdiyi çıxış milli yaddaşın və qətiyyətli iradənin təntənəsidir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımı memorialının açılış mərasimində səsləndirilən fikirlər Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşına, milli qüruruna və ədalətə olan inamına verilən yüksək dəyərin bariz nümunəsidir. Bu çıxış təkcə bir anım nitqi deyil, həm də xalqımızın keçdiyi ağrılı yolun, eyni zamanda əyilməz iradəsinin və sarsılmaz ruhunun ifadəsidir.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinin ən faciəli səhifələrindən biridir. 1992-ci ilin fevralında baş verən bu dəhşətli hadisə nəticəsində yüzlərlə dinc sakin amansızcasına qətlə yetirildi. Bu faciə təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütövlükdə bəşəriyyətə qarşı törədilmiş cinayət idi. Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması illərdir dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olmuşdur.
Memorial kompleksin açılışı isə bu istiqamətdə atılan mühüm addımlardan biridir. Bu abidə yalnız faciə qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmir, eyni zamanda gələcək nəsillərə tariximizi unutmamaq, həqiqətləri qorumaq və milli birliyimizi möhkəmləndirmək mesajını verir. Memorial kompleksi öz memarlıq üslubu və rəmzi məna yükü ilə xalqımızın həm kədərini, həm də gücünü əks etdirir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğulamışdır ki, Azərbaycan xalqı heç vaxt bu faciəni unutmayacaq və unutdurmayacaq. Bu sözlər dövlətin qətiyyətli mövqeyini, ədalətin bərqərar olunmasına olan inamı bir daha nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu çıxış Azərbaycanın müstəqil, güclü və qürurlu dövlət kimi mövqeyini də təsdiqləyir.
Memorial kompleksin timsalında biz Azərbaycan xalqının əyilməz ruhunu görürük. Çünki bu abidə təkcə keçmişin ağrılarını deyil, həm də bu ağrılardan doğan gücü simvolizə edir. Xalqımız ən çətin sınaqlardan belə alnıaçıq çıxaraq birliyini qorumuş, dövlətçiliyini möhkəmləndirmiş və tarixi ədalətin bərpası uğrunda mübarizəsini davam etdirmişdir.
Prezident çıxışında bildirib ki, Dünyada nadir halda ölkələr tapılar ki, həm ədalətli müharibədə tam və mütləq qələbə qazansın, həm öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini hər qarış torpağı azad edərək özü təmin etsin və müharibə cinayətkarlarını məhkəmə qarşısına gətirsin. Bunu biz etdik – Azərbaycan dövləti. Bizim iradəmiz, deyə bilərəm ki, əyilməz iradəmiz bunu təmin etdi. İşğal dövründə bizə nə qədər təzyiqlər olub, təhdidlər olub, bunu Azərbaycan ictimaiyyəti yaxşı bilir. İşğal dövründə bizə tez-tez belə siqnallar ünvanlanırdı ki, reallıqla barışmaq lazımdır, Azərbaycan öz torpaqlarını azad edə bilməyəcək, böyük dövlətlər, Ermənistanın havadarları buna imkan verməyəcək, Azərbaycan Ordusu döyüş meydanında qələbə qazana bilməyəcək. Bu kimi uydurulmuş şayiələr həm geniş informasiya məkanında yayılır, həm də müxtəlif kanallar vasitəsilə Azərbaycan rəhbərliyinə çatdırılırdı. Amma bizim iradəmizə təsir edə biləcək heç bir qüvvə yox idi və bunu biz dəfələrlə bəyan etmişdik. İşğal dövründə həm mötəbər beynəlxalq kürsülərdən, eyni zamanda, ovaxtkı köçkünlərlə keçirdiyim çoxsaylı görüşlər əsnasında bildirirdim ki, biz işğalla barışmayacağıq və məsələ danışıqlar yolu ilə həll olunmazsa, ərazi bütövlüyümüzü hərbi yolla bərpa edəcəyik və belə də oldu.
Bu gün Xocalı soyqırımı memorialı həm matəm, həm də qürur yeridir. Matəmdir – çünki biz şəhidlərimizi anırıq. Qürurdur – çünki onların xatirəsi qarşısında baş əyərək, eyni zamanda milli ləyaqətimizi və mübarizə əzmimizi nümayiş etdiririk.
Nəticə etibarilə, memorial kompleks yalnız bir abidə deyil, milli yaddaşımızın daşlaşmış simvoludur. O, hər bir azərbaycanlıya xatırladır ki, tariximizi unutmaq olmaz və xalqımızın ruhu sarsılmazdır. Memorial kompleksin timsalında biz doğrudan da Azərbaycan xalqının əyilməz ruhunu görürük – bu ruh isə gələcəyə inamla addımlamağımızın əsas təminatıdır.

]]> xeber Tue, 03 Mar 2026 23:33:22 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7217-elad-abdullayev-azrbaycan-liderinin-4-qzl-qaydas.html https://102xeber.com/siyaset/7217-elad-abdullayev-azrbaycan-liderinin-4-qzl-qaydas.html
]]>

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində ciddi dəyişikliklər baş verir. XXI əsrin üçüncü onilliyində - qlobal kataklizmlər, çoxsaylı təhdid və çağırışlar fonunda dünyanın geosiyasi mənzərəsi olduqca mürəkkəb və ziddiyyətlidir. İqtisadi tənəzzül, qeyri-sabitlik, kənar müdaxilələrin acı nəticələri və digər mənfi hallar müxtəlif ölkələr və bölgələrin real durumunu əks etdirir. Bu xüsusda “rəngli ssenari”lər, iğtişaşlar, inqilablar, çevrilişlər, üsyanlar bir sıra regionlar üçün siyasi ənənəyə çevrilib – faktiki olaraq xroniki geosiyasi xəstəlik halını alıb.
 
Tarix ilə coğrafiyanın qovuşuğunda, yaxud mürəkkəb coğrafiyada tarix yazan Azərbaycan
XVIII əsr maarifçi – filosofu Şarl Monteskye qeyd edir ki, coğrafiya xalqların taleyidir. Amma dövlətlər dünyaya yazılı tale ilə gəlmirlər. Çünki ərazi mühüm amil olsa da, həlledici deyil.
Böyük dövlətlərin təcrübəsi ilə yanaşı, dünyada mütərəqqi model kimi qəbul və təqdir edilən Azərbaycan nümunəsi də var. Ölkəmizin coğrafi mövqeyi kimi, Cənubi Qafqaz regionunun reallıqları da bəllidir. Azərbaycan maraqların toqquşduğu, kəsişdiyi - uzlaşdığı bölgədə müxtəlif “geosiyasi tamah” sahiblərinin maraq obyektindədir. Bir sıra coğrafi cəhətlərdən “geostrateji rüzgar”lar zaman-zaman sərt “hava kütləsi” kimi ölkəmizə də yönəlir: müxtəlif mexanizmlər işə salınır, fərqli vasitələrdən - alətlərdən istifadə olunur, Azərbaycanı hansısa güzəştə məcbur etməyə çalışırlar.
Belə bir çətin şəraitdə ölkədə sabitliyi, həmrəyliyi qoruya, üçrəngli bayrağımızı bütün suveren ərazilərimizdə dalğalandıra, uzun müddət işğal altında qalmış torpaqlarımızı hərbi-siyasi əsarətdən xilas edərək azad və abad məkana çevirə bilmişik. İndi dövlətçiliyin daha bir işlək marşrutu - Zəfər yolu hərbi müstəvidə qazanılmış Qələbəni diplomatik-siyasi arenada və quruculuq meydanında möhkəmləndirmək, iqtisadi gücümüzü, ictimai immunitetimizi artırmaq, siyasi üstünlüyümüzü və beynəlxalq mövqeyimizi gücləndirmək üçün dayanıqlı zəmin rolunu oynayır.
Lider fenomeni və güclü dövlət – müasir Azərbaycan gerçəkliyi
Dünyada indiyə qədər çox sayda münaqişə və müharibələr baş verib. Öz müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü qorumaq və suverenliyini bərpa etmək üçün milli mübarizəyə qalxan millətlər heç də həmişə qalib olmayıblar. Yalnız qətiyyətli lideri olan və milli birliyə nail olmuş xalqlar haqq-ədaləti təmin edə biliblər.
Prezident İlham Əliyevin güclü dövlət konsepsiyası Azərbaycanı xaos və anarxiya meydanına, geosiyasi mübarizə poliqonuna, qarşıdurma məkanına çevrilməkdən xilas edərək sabitlik və inkişaf məkanı kimi şanlı Zəfər zirvəsinə yüksəldib. Dövlət başçısının qətiyyətli liderliyi və xalqımızın həmrəyliyi sayəsində tarixi ədaləti bərpa edən Azərbaycan bu gün dünyada söz və nüfuz sahibi olan etibarlı tərəfdaş, regionun lider ölkəsi kimi diqqət mərkəzindədir.
Strateji təmkin: milli maraqları təmin edən mühüm faktor
Azərbaycan kimi uzun müddət işğal, bölücülük və ikili standartlardan əziyyət çəkən bir çox dövlət, o cümlədən postsovet ölkələri mövcuddur. Hər birinin özünəməxsus iqtisadi, hərbi-strateji potensialı, demoqrafik və geosiyasi resursları var. Amma regionda mürəkkəb beynəlxalq vəziyyətdə, çətin şərtlər və şərait fonunda haqq işini Qələbə ilə yekunlaşdıran, separatizm kimi "geopolitik xərçəng daşıyıcısı olan hüceyrələrin metastazı"nın qarşısını alaraq dövlətin vahid siyasi orqanizm olaraq bütöv sağlamlığını təmin edən ölkə məhz Azərbaycandır. Uzun müddət bölgədə kök salmış neqativ vəziyyətdən istifadə etməyə çalışan məkrli qüvvələrin – geosiyasi avantüristlərin planlarını pozaraq - niyyətlərini iflasa uğradaraq işğal faktını aradan qaldırmaq, sadəcə olaraq, fövqəladə nailiyyətdir.
Tarix dünənin siyasəti, siyasət isə bu günün tarixidir. İndi Azərbaycanın praqmatik və konstruktiv siyasəti, diplomatik müstəvidə çoxkombinasiyalı strateji gedişləri sayəsində bölgədə yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq mühiti formalaşır. Avrasiyanın “heartland” nöqtələrindən hesab olunan Cənubi Qafqazın bir əsrlik geosiyasi arxitekturası dəyişir, uzun illər hərbi-siyasi toqquşma məkanı olan, gərginliyin və narahatlığın hökm sürdüyü regionda əməkdaşlıq, inteqrasiya üçün yeni imkanlar meydana çıxır ki, bu da bütün tərəflər üçün faydalı və perspektivlidir.
Ötən il avqust ayının 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan və ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən Birgə Bəyannamənin imzalanması sülh prosesinin irəliyə aparılması baxımından böyük dəyərə malik olmaqla postmüharibə dövründə regionda mühüm tarixi dönəmin başlanmasını şərtləndirib. İkiqütblü dünya nizamının sıradan çıxmasından sonra, yəni ötən əsrin 80-ci illərinin sonu - 90-cı illərinin əvvəlindən bugünədək Cənubi Qafqazda hökm sürən de-fakto müharibə vəziyyəti Azərbaycanın regional sabitlik, təhlükəsizlik və işbirliyinə hədəflənən sülh diplomatiyası sayəsində qeyri-müharibə şəraitinə transformasiya olunub. Artıq 44 günlük müharibədən sonra münaqişənin guya hələ də mövcud olması ilə bağlı süni gündəm və görüntü yaratmağa çalışan, siyasi və informasiya təxribatları törədən bəzi xarici mərkəzlər belə, bu cəhdlərdən imtina etmək məcburiyyətində qalıblar.
Bütün bunlar Prezident İlham Əliyevin milli maraqlara və qlobal çağırışlara söykənən strateji kursunu 4 qızıl qayda əsasında müəyyənləşdirməsi sayəsində mümkün olub:
- Vaxtı düzgün seçmək;
- avantüraya getməmək;
- ölkəni risk altına salmamaq;
- mümkün dərəcədə - maksimum uğura nail olmaq.
Bakı regionun diplomatiya paytaxtı kimi...
Azərbaycan Prezidenti müdrik dövlət xadimi, təcrübəli siyasətçi, qətiyyətli lider kimi yeni mərhələdə də vaxtı düzgün seçir: ölkəmiz nə tələsir, nə gecikir - hər şey vaxtında! Təxribatlara, sabotajlara, prosesləri pozmaq cəhdlərinə, süni müdaxilələrə, ikili standartlara baxmayaraq, strateji təmkinə əsaslanan siyasi kursun reallaşdırılması nəticəsində Bakının mövqeyinə üstünlük - rəyinə müstəsna önəm verilir:
- Azərbaycana etibarlı tərəfdaş kimi böyük inam və etimad var. Ölkəmiz bu gün bir-biri ilə əks mövqelərdə - zidd geosiyasi qütblərdə dayanan tərəflərlə belə gərginliyə malik deyil, əksinə, qarşılıqlı faydalı və bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa sahibdir;
- Azərbaycan dialoq və işbirliyi məkanı olduğunu təsdiqləyib. Bu vaxta qədər güc mərkəzlərinin nümayəndələrinin bir çox görüşləri məhz Bakıda baş tutub, regional və beynəlxalq təhlükəsizliyə dair mühüm müzakirələr Azərbaycanın paytaxtında aparılıb. Dialoq və əməkdaşlıq məkanı olan Bakı artıq Cənubi Qafqazın diplomatiya paytaxtı kimi xarakterizə edilir;
- Azərbaycan daim beynəlxalq hüquqa hörmət olunmasının tərəfdarıdır. Uzun müddət Ermənistanın işğalçı və terrorçu siyasətindən əziyyət çəkən Azərbaycan hər zaman beynəlxalq hüquq normalarına riayət edilməsini vacib prinsip kimi əsas götürüb və bu, indi də dəyişməz xarici siyasət paradiqmasıdır.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan Liderinin 4 qızıl qaydası qlobal kataklizmlər fonunda ölkəmizi sabitlik və təhlükəsizlik adasına, Cənubi Qafqazı isə geosiyasi cazibə mərkəzinə çevirib.

]]> xeber Tue, 03 Mar 2026 23:25:28 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7159-rfail-mullim-glcy-doru-strateji-bax.html https://102xeber.com/siyaset/7159-rfail-mullim-glcy-doru-strateji-bax.html
]]>

Dünya dəyişir. Texnologiya hər gün yeni bir səhifə açır, sərhədləri daraldır, məsafələri qısaldır, zaman anlayışını belə yenidən formalaşdırır. Bu dəyişimin mərkəzində isə süni intellekt dayanır. Artıq o, fantastika deyil, real gücdür. Məhz belə bir qlobal dönüş nöqtəsində Prezident İlham Əliyevin süni intellektin dövlət qurumlarında geniş tətbiqi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu, sadəcə texniki yenilik çağırışı deyil. Bu, dövlət idarəçiliyinin yeni fəlsəfəsidir.
Müasir dövrdə güclü olmaq yalnız hərbi və ya iqtisadi qüdrətlə ölçülmür. Güclü dövlət ilk növbədə çevik, şəffaf və səmərəli idarə olunan dövlətdir. Süni intellekt isə bu keyfiyyətləri təmin edən ən müasir vasitədir.
Böyük məlumat bazalarının təhlili, vətəndaş müraciətlərinin operativ cavablandırılması, sosial proqramların daha dəqiq planlaşdırılması – bütün bunlar insan faktorundan asılılığı azaldaraq obyektiv və effektiv qərarların qəbulunu mümkün edir. Bu, həm də korrupsiya risklərinin azalması, şəffaflığın artması deməkdir.
Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, gələcəyin idarəçiliyi rəqəmsal əsaslar üzərində qurulmalıdır. Çünki zaman sürət tələb edir.
Dövlətin gücü vətəndaşın məmnuniyyətindədir. Əgər bir müraciətə cavab günlərlə, həftələrlə gözlənilirsə, bu, artıq köhnə idarəetmə modelidir. Süni intellekt isə bu prosesi saniyələrə endirə bilər.
Elektron hökumət sistemlərinin inkişafı artıq ölkəmizdə öz müsbət nəticələrini verir. Lakin süni intellektin geniş tətbiqi bu prosesi daha da sürətləndirəcək. Sosial ödənişlərin avtomatik təhlili, səhiyyədə diaqnostikanın dəqiqləşdirilməsi, təhsildə fərdi yanaşmanın təmin olunması – bütün bunlar vətəndaşa birbaşa xidmət edən mexanizmlərdir.Bu, sadəcə texnologiya deyil. Bu, vətəndaşa hörmətin yeni formasıdır.
Azərbaycan artıq azad edilmiş torpaqlarda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” layihələrini reallaşdırır. Bu layihələr süni intellektin real tətbiq meydanıdır. Enerji idarəetməsindən təhlükəsizliyə, nəqliyyatdan kommunal xidmətlərə qədər hər sahədə rəqəmsal həllər tətbiq olunur.
Bu, gələcəyin modelidir. Qarabağ yalnız bərpa edilmir – o, müasir texnologiyalar üzərində yenidən qurulur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu siyasət göstərir ki, Azərbaycan keçmişə deyil, gələcəyə baxır.
Süni intellektin dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası həm də yeni nəsil mütəxəssislər üçün geniş imkanlar açır. İT sahəsində çalışan gənclər, startap təşəbbüsləri, texnoparklar – bütün bunlar dövlətin texnoloji sifarişləri ilə daha da güclənə bilər.
Bu gün süni intellekt yalnız proqram kodu deyil, strateji düşüncədir. Bu, ölkənin rəqabət qabiliyyətini artıran, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə xidmət edən mühüm amildir. Azərbaycan neftdən sonrakı dövrün çağırışlarına məhz bilik və texnologiya ilə cavab verir.
Dünya artıq süni intellekt yarışına qoşulub. Bu yarışda geri qalmaq inkişafdan geri qalmaq deməkdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər Azərbaycanın bu qlobal prosesdə fəal iştirak etmək əzmini nümayiş etdirir.
Süni intellektin dövlət qurumlarında geniş tətbiqi – bu, daha operativ qərarlar, daha şəffaf mexanizmlər, daha məmnun vətəndaş deməkdir. Bu, dövlətin özünü yeniləməsi, gələcəyə uyğunlaşması deməkdir.
Azərbaycan yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bu mərhələnin adı rəqəmsal inkişaf, innovasiya və ağıllı idarəetmədir. Süni intellekt isə bu yolun əsas aparıcı qüvvəsidir. Çünki gələcəyi quranlar texnologiyanı idarə edənlərdir. Azərbaycan isə bu gələcəyi öz əli ilə qurur.

]]> admin Mon, 16 Feb 2026 23:15:51 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7158-elad-abdullayev-uzunmuddtli-dayanql-inkiaf-prioritetdir.html https://102xeber.com/siyaset/7158-elad-abdullayev-uzunmuddtli-dayanql-inkiaf-prioritetdir.html
]]>

Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin sədrliyi ilə “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə keçirildi. Ölkə Prezidentinin müşavirədəki çıxışında səsləndirdiyi çağırışlar  Azərbaycanın  iqtisadi inkişaf strategiyasında, həmçinin dövlət-vətəndaş münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi dəyərləndirilir. Cənab İlham Əliyevin Prezident kimi fəaliyyətə başladığı gündən “Neft kapitalını insan kapitalına çevirək!” çağırışı dövlətin siyasətində insan amilinə böyük dəyərin təsdiqidir. Cənab İlham Əliyev daim çıxışlarında bildirir ki, vətəndaş məmnunluğunun artırılması həyata keçirilən siyasətin əsasını təşkil edir.
Məmur-vətəndaş münasibətlərinin şəffaflığı, məmurların öz fəaliyyətlərində vətəndaş məmnunluğunu əsas hədəf kimi müəyyənləşdirməsi həm ölkəmizdə ümumi uğurun təminatıdır, həm də sabitliyin, qanunun aliliyinin güclənməsinə xidmət edən vacib amillərdəndir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev müşavirədə rəqəmsal inkişafdan, bunun üçün qarşıda dayanan vəzifələrdən bəhs edərkən bildirdi ki, dövlət qurumları arasında çox sıx koordinasiya aparılmalıdır. Burada dövlət qurumları arasında sıx təmaslar olmalıdır, pərakəndəliyə yol verilməməlidir və qısa müddət ərzində Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi dövlət qurumları ilə birlikdə tədbirlər planını hazırlayaraq təqdim etməlidir. Bu məsələdə işlərin daha səmərəli təşkili üçün hər bir dövlət qurumunda, ilk növbədə, nazirliklərdə rəqəmsallaşma, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik üzrə bir müavin ayrılsın, ya yeni ştat vahidi yaradılsın, ya da bu sahə mövcud müavinlərin birinə tapşırılsın ki, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin əməkdaşları, rəhbərliyi bilsinlər ki, onların təmasda olacaqları şəxslər kimdir və hər bir dövlət qurumunda bu sahə prioritet sayılmalıdır.  Dövlət xidmətləri “mygov” üzərindən, yəni vahid mərkəzdən  həyata keçirilməlidir: “Hər kəs bunu bilməlidir - həm dövlət qurumları, həm vətəndaşlar. Bu, vətəndaşlar üçün də çox böyük üstünlük təmin edəcək. Vətəndaşa lazım olan bütün xidmətlər bir ünvandan göstərilməlidir. Eyni zamanda, bu gün mövcud olan platformaların üstünlükləri, əldə edilmiş təcrübə və bu platformaların işlənməsində iştirak etmiş şəxslər, kadrlar da ümumi işə cəlb edilməlidir. Yəni mən əldə edilmiş nəticələri qiymətləndirirəm, amma, eyni zamanda, bu gün vaxt gəlib çatıb ki, bu, vahid mərkəzdə birləşsin”.
“Yeni rəqəmsal arxitektura” dövlət idarəçiliyinin bütövlükdə rəqəmsal əsasda yenidən qurulmasını ehtiva edir. Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, bu gün süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir. Azərbaycanda bu istiqamətdə müəyyən işlər görülüb. Ən önəmlisi gələcək fəaliyyətimizdə bu məsələni əsas prioritetlər siyahısına daxil etməyimizdir. Cənab İlham Əliyev Azərbaycanın malik olduğu üstünlüklərdən də geniş bəhs etdi. Vurğuladı ki, bizim neft-qaz, bağlantılar sahələrində böyük təcrübəmiz var. Çünki bunlar həm bilik, bacarıq, texniki keyfiyyətlər, eyni zamanda, geniş beynəlxalq əlaqələr tələb edən məsələlərdir. Azərbaycan öz qonşuları ilə müxtəlif vaxtlarda müxtəlif istiqamətlər üzrə bir çox önəmli infrastruktur layihələrini icra etmişdir. Yəni bu sahədə həm təcrübəmiz var, həm də artıq yaradılmış platformalar var. Nəqliyyat, energetika dəhlizləri gələcəkdə fiber-optik dəhlizlərinə də çevrilməlidir. Bu istiqamətdə müəyyən işlər görülüb. Neft-qaz kəmərləri tikilən zaman, o cümlədən bu məsələ də öz həllini tapıb. Ancaq bu, təbii ki, bugünkü tələblərə cavab vermir. Ona görə rəqəmsallaşma, süni intellekt, data mərkəzlərinin yaradılması istiqamətində də bizim təşəbbüslərimiz ölkəmizin uzunmüddətli, dayanıqlı inkişafını təmin etməlidir.
Üstünlüklərimiz sırasında coğrafi vəziyyətimiz, transmilli böyük şirkətlərlə iş təcrübəmiz, enerji generasiya gücümüzün böyük dərəcədə artması, ən böyük maliyyə resurslarını idarə edən qlobal fondlarla sıx əlaqələrimiz də dayanır. Bu üstünlüklərdən səmərəli istifadə etmək əsas çağırışlardan oldu. Bütün addımlar bir məqsədə xidmət edir-ölkənin dayanıqlı inkişafı təmin edilsin, vəntəndaş məmnunluğu artırılsın.

]]> admin Mon, 16 Feb 2026 23:14:32 +0400 https://102xeber.com/siyaset/7157-munasib-qurbanov-rqmsallama-il-bal-islahatlar-glck-inkiaf-muyyn-edir.html https://102xeber.com/siyaset/7157-munasib-qurbanov-rqmsallama-il-bal-islahatlar-glck-inkiaf-muyyn-edir.html
]]>

Ərazi bütövlüyü tam bərpa olunduqdan sonra Azərbaycanda dünyəvi proseslər daha sürətlə, mahiyyət baxımından ən yeni texnoloji proseslərə daha operativ yanaşmalarla inkişaf etdirilməyə başladı. Son illərdə yaradılan, formalaşan süni intellektə Azərbaycanda da böyük diqqət yetiril­mək­dədir. Bu sahə indi dövlət üçün prioritet sahələrdən biridir. İstər ölkədaxili, istərsə də bey­nəl­xalq tədbirlərdə iştirak bu sahənin daha da inkişaf etdirilməsinə yönəldilib.
Bu günlərdə Bakıda “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə keçirildi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev mü­şavirədə çıxışında süni intellektin tətbiqinin, data mərkəzlərinin yaradılmasının, rəqəmsal­laşma ilə bağlı islahatların faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən etdiyini bildirərək dedi ki, “Rəqəmsal inkişaf məsələsi bizim gələcək inkişafımızı böyük dərəcədə şərtləndirəcək. Dünyada gedən meyillər, trendlər bəllidir. Bu gün süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin ya­ra­dıl­ması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir. Azər­bay­canda bu istiqamətdə müəyyən işlər görülüb. Ən önəmlisi gələcək fəaliyyətimizdə bu məsələni əsas prioritetlər siyahısına daxil etməyimizdir”.
Hər bir dövlət iqtisadi inkişafa da, dövlətlərarası münasibətlər sisteminin daha üstün səviyyədə formalaşmasına da müəyyən amillərlə nail olur. Bunların sırasında ehtiram, inam kimi coğrafi amil də əsas hesab edilir. Dövlət müstəqilliyi bərpa olunduqdan sonra dünya dövlətləri Azərbaycanla iki­tərəfli münasibətlər yaratmağa, onu genişləndirməyə maraqlı oldu. Bu maraq həm Azərbaycanın düzgün xarici siyasətə malik olması ilə, həm coğrafiyası ilə, həm də təbii sərvətləri ilə bağlı olub. Olduqca zəngin yeraltı və yerüstü sərvətlərə malik olan Azərbaycanın dünaynın böyük dövlətləri ilə neft və qaz üzrə müqavilələr sahəsində böyük təcrübəsi var. Dövlət başçımız çıxışında bu amili diqqətə çatdıraraq qeyd etdi ki, “Azərbaycan öz qonşuları ilə müxtəlif vaxtlarda müxtəlif istiqa­mətlər üzrə bir çox önəmli infrastruktur layihələrini icra etmişdir. Yəni bu sahədə həm təcrübəmiz var, həm də artıq yaradılmış platformalar var. Nəqliyyat, energetika dəhlizləri gələcəkdə fiber-optik dəhlizlərinə də çevrilməlidir. Bu istiqamətdə müəyyən işlər görülüb. Neft-qaz kəmərləri tikilən zaman, o cümlədən bu məsələ də öz həllini tapıb. Ancaq bu, təbii ki, bugünkü tələblərə cavab ver­­mir. Ona görə rəqəm­sal­laşma, süni intellekt, data mərkəzlərinin yaradılması istiqamətində də bizim təşəbbüs­lərimiz ölkəmizin uzunmüddətli, dayanıqlı inkişafını təmin etməlidir. Bizim bir çox üstünlüklərimiz var. Onlardan biri bizim coğrafi vəziyyətimizdir. Bu, bizdən asılı olmayan üstün­lükdür. Ancaq hər bir ölkənin coğrafi vəziyyəti onun xeyrinə, yaxud da ki, ziyanına işləyə bilər. Biz coğrafi vəziyyətimizi ölkəmizin inkişafına bağlamışıq və buna nail olmuşuq. Ona görə Asiya ilə Avropa arasında yer­ləşməyimiz, Şimal-Cənub dəhlizi üzərində yerləşməyimiz və yaradılmış mövcud infrastruktur bu üstünlüyü bizə təmin edir”.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycanın transmilli böyük şir­kətlərlə böyük iş təcrübəsinə malik olduğunu, son illər ərzində aparılan işlər nəticəsində enerji generasiyamızın gücümüzü böyük dərəcədə artırdığını, Azərbaycanın ən böyük maliyyə resurs­la­rı­nı idarə edən qlobal fondlarla sıx əlaqələri olduğunu, Azərbaycanın dünyanın aparıcı güc mərkəz­ləri ilə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq formatında çalışdığını, ... da xatırladaraq dedi: “Son illər ərzində müxtəlif dövlət qurumları - nazirliklər və digər dövlət qurumları tərəfindən müxtəlif plat­forma və tətbiqlər işlənib hazırlanmışdır. Bu işin artıq koordinasiya şəklində aparılması üçün hesab edirəm ki, buna da ehtiyac olmayacaq və yaradılmış platforma və tətbiqlər tədricən ləğv edil­məlidir. Dövlət xidmətləri “mygov” üzərindən həyata keçirilməlidir - yəni vahid mərkəzdən. Hər kəs bunu bilməlidir - həm dövlət qurumları, həm vətəndaşlar. Bu, vətəndaşlar üçün də çox böyük üstünlük təmin edəcək. Vətəndaşa lazım olan bütün xidmətlər bir ünvandan göstərilməlidir. Eyni zamanda, bu gün mövcud olan platformaların üstünlükləri, əldə edilmiş təcrübə və bu plat­for­maların işlənməsində iştirak etmiş şəxslər, kadrlar da ümumi işə cəlb edilməlidir. Yəni mən əldə edilmiş nəticələri qiymətləndirirəm, amma, eyni zamanda, bu gün vaxt gəlib çatıb ki, bu, vahid mərkəzdə birləşsin”.
Hər yeni texnologiya dövlətin iqtisadi qüdrətinin də yüksəlişində əhəmiyyətli olur. Bu ba­xım­dan süni intellektin tətbiqi də diqqət mərkəzindədir və Azərbaycanda dövlət qurumları buna daha operativ yanaşacaq. Dövlət başçımızın bu tövsiyəsi Azərbaycanda istər idraki proseslərin, istərsə də iqtisadi inkişafın yüksəlişinə güclü təsir göstərəcəkdir: “Bu gün bu sahədə aparıcı ölkələrdə bu belədir. Bu sahədə inkişaf etmiş bəzi ölkələrdə dövlət məmurlarının gündəlik fəaliyyətinə də süni intellekt agentləri, - belə adlandırılır, - kömək göstərir. Çünki burada hər hansı bir qərarın düzgün olub-olmaması ilə bağlı süni intellekt təbii ki, yardımçı ola bilər. Ona görə bu sistemə də baxmaq lazımdır və rəhbər orqanlarında təmsil olunan şəxslər süni intellektdən geniş istifadə etməlidirlər. Özəl sektora gəldikdə, burada eyni yanaşmanı təmin etmək üçün dəstək mexanizmləri işlənməlidir. Biz özəl sektora bu sahədə hansı formada daha böyük diqqət göstərilməsini təşviq edə bilərik. Kibertəhlükəsizlik üzrə əsas hədəflər müəyyən edilməlidir. Bu sahə də kritik sahələrdən biridir. Biz keçən il çox mütəşəkkil və aqressiv kiberhücuma məruz qalmışıq. Biz onun mənbəyini də bilirik və lazımi tədbirlər də görülmüşdür ki, özümüzü bu ciddi problemlərdən qoruya bilək. Ona görə bu sahəyə ciddi diqqət göstərilməlidir. Bizdə artıq fəaliyyət göstərən Kibertəhlükəsizlik Mər­kəzi var, onun işi daim diqqət mərkəzində olmalıdır. Təbii ki, artıq qeyd etdiyim kimi, bu sahədə dünyanın aparıcı şirkətləri ilə təmaslar daha sıx olmalıdır. Hesab edirəm ki, bugünkü müşavirə və bu məsələnin Prezidentin nəzarəti altında olması bizim bir çox tərəfdaşlarımıza da ciddi mesaj olacaq ki, Azərbaycan bu sahəni özü üçün prioritet sayır. Bizdə olan imkanlar nədən ibarətdir? Mənim sadaladığım üstünlüklər xarici tərəfdaşlarımıza da çatdırılmalıdır. Sadalamadığım üstünlüklər də çatdırılmalıdır ki, biz bu sahəyə güclü təkan verək”.
“Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşa­vi­rə də, müşavirədə dövlət başçımızın çıxışı da dünyəvi dövlət kimi Azərbaycanın elmi əsaslarla daha dinamik inkişaf edəcəyinin elmi zəmanəti kimi tarixləşdi.

]]> admin Mon, 16 Feb 2026 23:12:56 +0400